Εξελικτική Ψυχολογία: Οι Διαφορές των Φύλων στην Επιλογή Συντρόφου και η Θεωρία της Ιστορίας της Ζωής

Η σεξουαλική επιλογή, ως επέκταση της δαρβινικής φυσικής επιλογής, δίνει έμφαση στον ανταγωνισμό για την πρόσβαση στην αναπαραγωγή και στις επιλεκτικές πιέσεις που ασκεί στα χαρακτηριστικά που ενισχύουν την επιτυχία του ζευγαρώματος. Στα θηλαστικά, όπως ο άνθρωπος, οι πιέσεις αυτές είναι ασύμμετρες λόγω της ανισογαμίας, όπου τα θηλυκά επενδύουν δυσανάλογα περισσότερο στα γαμετικά κύτταρα και στη μετέπειτα γονική φροντίδα (Goetz et al., 2022). Η διάκριση αυτή στην γονική επένδυση έχει ως αποτέλεσμα διαφοροποιημένες προτιμήσεις συντρόφου ανάλογα με το φύλο: τα θηλυκά επιδεικνύουν επιλεκτικότητα στην επιλογή συντρόφων με πρόσβαση σε πόρους ή δείκτες γενετικής καταλληλότητας, ενώ τα αρσενικά δίνουν προτεραιότητα σε δείκτες γονιμότητας, όπως η νεότητα και η σωματική ελκυστικότητα.

Αυτές οι εξελικτικές διαφορές μεταξύ των φύλων υποστηρίζονται με συνέπεια από διαπολιτισμικά εμπειρικά δεδομένα. Τα αρσενικά είναι γενικά πιο ευαίσθητα στα σημάδια γονιμότητας, ενώ τα θηλυκά δίνουν προτεραιότητα στο κύρος, στο δυναμικό απόκτησης πόρων και στις ενδείξεις μακροπρόθεσμης ικανότητας παροχής (Kenrick & Griskevicius, 2015). Τέτοιες προτιμήσεις δεν είναι ιδιόμορφες, αλλά αντανακλούν αναπαραγωγικές στρατηγικές που διαμορφώνονται από επαναλαμβανόμενα προβλήματα προσαρμογής. Για παράδειγμα, η αβεβαιότητα της πατρότητας ωθεί τα αρσενικά σε συμπεριφορές προστασίας της συντρόφου, ενώ το κόστος της εγκυμοσύνης και του θηλασμού προσανατολίζει τα θηλυκά προς μακροπρόθεσμες στρατηγικές ζευγαρώματος που εξασφαλίζουν τη διγονική επένδυση (Goetz et al., 2022).

Η θεωρία της ιστορίας της ζωής παρέχει ένα μεταθεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί κατανέμουν τους περιορισμένους βιοενεργειακούς πόρους μεταξύ της ανάπτυξης, της αναπαραγωγής και της συντήρησης. Η κατανομή αυτή εκδηλώνεται ως στρατηγικές ιστορικού ζωής (Life History Strategies, LHS), οι οποίες συνήθως απεικονίζονται σε ένα συνεχές φάσμα από γρήγορες έως αργές (Kenrick & Griskevicius, 2015). Οι γρήγορες LHS χαρακτηρίζονται από πρόωρη αναπαραγωγή, υψηλή αναπαραγωγική προσπάθεια και χαμηλή γονική επένδυση, και είναι προσαρμοστικές σε απρόβλεπτα ή σκληρά περιβάλλοντα. Αντίθετα, οι αργές LHS δίνουν προτεραιότητα στη σωματική προσπάθεια, την καθυστερημένη αναπαραγωγή, τη μακροχρόνια ζευγαρώματα και την υψηλή γονική επένδυση, και είναι προσαρμοστικές σε σταθερά περιβάλλοντα με υψηλές πιθανότητες επιβίωσης των απογόνων.

Οι Salas-Rodríguez et al., (2021) παρέχουν εμπειρικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι LHS μετριάζουν την ανάληψη κινδύνων και τις προτιμήσεις συντρόφου μεταξύ των νεαρών ενηλίκων. Τα άτομα με γρήγορο LHS, που είναι συνήθως άνδρες, τείνουν να ακολουθούν στρατηγικές βραχυπρόθεσμου ζευγαρώματος, εκτιμώντας τις άμεσες αναπαραγωγικές ευκαιρίες περισσότερο από τη μελλοντική επένδυση. Αντίθετα, τα άτομα με αργό LHS — συνήθως γυναίκες — τείνουν να δίνουν προτεραιότητα στο μακροπρόθεσμο ζευγάρωμα και στην γονική επένδυση, μειώνοντας τη συμμετοχή σε συμπεριφορές με υψηλό αναπαραγωγικό κίνδυνο. Έτσι, οι διαφορές μεταξύ των φύλων στη συμπεριφορά ζευγαρώματος είναι βαθιά ριζωμένες σε ευρύτερες οντογενετικές τροχιές που προβλέπονται από το LHT.

Τα θεμελιώδη εξελικτικά κίνητρα, όπως η απόκτηση συντρόφου, η διατήρηση του συντρόφου και η φροντίδα των συγγενών, ενεργοποιούνται διαφορετικά ανάλογα με το φύλο και διαμορφώνονται από οικολογικές συγκυρίες. Για παράδειγμα, ο σεξουαλικός ανταγωνισμός εκδηλώνεται ως μεγαλύτερη ενδοφυλετική επιθετικότητα και ανάληψη κινδύνου από τους άνδρες, όταν οι ευκαιρίες ζευγαρώματος είναι σπάνιες ή η επιλογή των γυναικών είναι έντονη (Kenrick & Griskevicius, 2015). Από την οπτική της ιστορίας της ζωής, αυτός ο ανταγωνισμός είναι μια λειτουργική έκφραση της προσπάθειας ζευγαρώματος σε ένα πλαίσιο ταχείας στρατηγικής.

Οι Kenrick and Griskevicius (2015) υποστηρίζουν ότι τα συστήματα κινήτρων είναι ιεραρχικά οργανωμένα γύρω από θεμελιώδεις εξελικτικούς στόχους και η ενεργοποίησή τους εξαρτάται τόσο από περιβαλλοντικές εισροές όσο και από το στάδιο του κύκλου ζωής. Για παράδειγμα, κατά την εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή —όταν τα αναπαραγωγικά κίνητρα είναι πιο έντονα— τα άτομα με γρήγορη LHS μπορεί να αυξήσουν τις συμπεριφορές ανάληψης κινδύνου, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζουν έλλειψη συντρόφων ή μεγάλη διακύμανση στην αναπαραγωγική επιτυχία. Οι Salas-Rodríguez et al. (2021) δείχνουν περαιτέρω ότι αυτές οι συμπεριφορές είναι συγκεκριμένες για κάθε τομέα, ευθυγραμμίζοντας με εξελικτικά καθήκοντα όπως η προσέλκυση συντρόφων ή η απόκτηση καθεστώτος.

Ανακεφαλαιώνοντας τις εξεταζόμενες προσεγγίσεις, η Θεωρία της Φυσικής Επιλογής και η Θεωρία του Βιολογικού Κύκλου Ζωής παρέχουν ένα συνεκτικό, βιολογικά τεκμηριωμένο πλαίσιο για την κατανόηση των διαφορών μεταξύ των φύλων στις προτιμήσεις συντρόφου. Αυτά τα πλαίσια εξηγούν όχι μόνο τα καθολικά πρότυπα — όπως η προτίμηση των γυναικών για συντρόφους υψηλού κοινωνικού κύρους και η προτίμηση των ανδρών για νεαρές γυναίκες — αλλά και την ατομική μεταβλητότητα που προκύπτει από οικολογικές συνθήκες και τον χρόνο ανάπτυξης. Οι θεωρίες αντικρούουν την υπόθεση ότι οι διαφορές μεταξύ των φύλων αποτελούν καθαρά πολιτισμικές κατασκευές ή αποτελέσματα της κοινωνικοποίησης, υποδεικνύοντας λειτουργικές προσαρμογές σε επίπεδο είδους που έχουν συν-εξελιχθεί με τις περιβαλλοντικές πιέσεις και τους ορμονικούς μηχανισμούς.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Goetz, S. M. M., Weisfeld, C. C., & Weisfeld, G. E. (2022). The road not taken: What Developmental Psychology might learn from Darwin’s insights concerning sexual selection. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.900799

Kenrick, D. T., & Griskevicius, V. (2015). Life history, fundamental motives, and sexual competition. Current Opinion in Psychology, 1, 40–44. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2014.12.002

Salas-Rodríguez, J., Gómez-Jacinto, L., & Hombrados-Mendieta, M. I. (2021). Life History Theory: Evolutionary mechanisms and gender role on risk-taking behaviors in young adults. Personality and Individual Differences, 175, 110752. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.110752