Σύγκριση Εαυτού με τους Άλλους

Η σύγκριση του εαυτού με τους άλλους είναι μια από τις πιο συνηθισμένες ανθρώπινες συμπεριφορές. Σχεδόν όλοι, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, έχουμε αναρωτηθεί πώς τα πάμε σε σχέση με τους γύρω μας — είτε πρόκειται για την εμφάνιση, την εργασία, τις σχέσεις ή τις επιτυχίες μας. Αν και αυτή η διαδικασία είναι φυσιολογική και πολλές φορές χρήσιμη, μπορεί επίσης να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας.

Η ψυχολογία εξηγεί αυτή την τάση μέσα από τη Θεωρία Κοινωνικής Σύγκρισης (Festinger, 1954), σύμφωνα με την οποία οι άνθρωποι έχουν την ανάγκη να αξιολογούν τον εαυτό τους συγκρίνοντάς τον με άλλους. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι σύγκρισης: όταν συγκρινόμαστε με άτομα που θεωρούμε «καλύτερα» από εμάς (ανοδική σύγκριση) και όταν συγκρινόμαστε με άτομα που θεωρούμε «χειρότερα» (καθοδική σύγκριση) (Wood, 1989).

Η ανοδική σύγκριση μπορεί να λειτουργήσει θετικά, δίνοντάς μας κίνητρο να βελτιωθούμε. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να εμπνευστεί από την επιτυχία ενός άλλου και να προσπαθήσει περισσότερο. Ωστόσο, συχνά αυτή η μορφή σύγκρισης οδηγεί σε αρνητικά συναισθήματα, όπως απογοήτευση ή αίσθηση ανεπάρκειας, ειδικά όταν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να φτάσουμε το επίπεδο του άλλου (Lockwood & Kunda, 1997). Από την άλλη πλευρά, η καθοδική σύγκριση μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα προσωρινά, αλλά δεν συμβάλλει πάντα στην ουσιαστική μας εξέλιξη.

Πέρα όμως από αυτή τη «λογική» πλευρά της σύγκρισης, υπάρχει και μια πιο εσωτερική διάσταση. Πολύ συχνά, δεν συγκρίνουμε απλώς τον εαυτό μας με τους άλλους, αλλά με ένα ιδανικό που έχουμε μέσα μας—μια εικόνα του πώς «θα έπρεπε» να είμαστε. Αυτή η εσωτερική φωνή μπορεί να γίνει αυστηρή και επικριτική, κάνοντάς μας να νιώθουμε ότι δεν είμαστε αρκετοί. Σε αυτή την περίπτωση, οι άλλοι λειτουργούν σαν καθρέφτες που μας θυμίζουν τις δικές μας αμφιβολίες. Αυτό εξηγεί γιατί μερικές συγκρίσεις μας επηρεάζουν περισσότερο από άλλες. Δεν είναι μόνο το τι έχουν οι άλλοι, αλλά και το τι σημαίνει αυτό για εμάς. Για παράδειγμα, η επιτυχία ενός φίλου μπορεί να μας χαροποιεί, αλλά ταυτόχρονα να μας φέρνει σε επαφή με δικές μας ανασφάλειες. Αυτά τα ανάμεικτα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Στη σημερινή εποχή, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντείνουν αυτή την τάση. Εκεί, οι άνθρωποι συνήθως παρουσιάζουν τις καλύτερες στιγμές της ζωής τους, δημιουργώντας μια εικόνα που δεν είναι πάντα πλήρης ή ρεαλιστική. Όταν συγκρίνουμε την καθημερινότητά μας με αυτές τις «τέλειες» εικόνες, είναι εύκολο να νιώσουμε ότι υστερούμε (Appel et al., 2016).

Παρόλα αυτά, η σύγκριση δεν χρειάζεται να είναι κάτι αρνητικό. Μπορεί να γίνει πιο βοηθητική όταν την αντιμετωπίζουμε με επίγνωση. Αντί να τη χρησιμοποιούμε για να κρίνουμε αυστηρά τον εαυτό μας, μπορούμε να τη δούμε ως πηγή πληροφόρησης και έμπνευσης. Επίσης, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος έχει τη δική του πορεία, με διαφορετικές συνθήκες και δυσκολίες.

Μια ιδιαίτερα χρήσιμη στάση είναι η καλλιέργεια μιας πιο ήπιας και κατανοητικής σχέσης με τον εαυτό μας. Η έννοια της αυτοσυμπόνιας (Neff, 2003) αναφέρεται ακριβώς σε αυτό: να μπορούμε να αποδεχόμαστε τα λάθη και τις αδυναμίες μας χωρίς υπερβολική αυστηρότητα. Όταν είμαστε λιγότερο επικριτικοί απέναντι στον εαυτό μας, οι συγκρίσεις χάνουν τη δύναμή τους να μας πληγώνουν.

Συμπερασματικά, η σύγκριση του εαυτού με τους άλλους είναι μια φυσική αλλά πολύπλοκη διαδικασία. Μπορεί να μας βοηθήσει να εξελιχθούμε, αλλά και να μας κάνει να αμφισβητήσουμε την αξία μας. Το κλειδί βρίσκεται στον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε: με επίγνωση, μέτρο και κατανόηση προς τον εαυτό μας. Έτσι, αντί να γίνεται πηγή πίεσης, μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο προσωπικής ανάπτυξης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Appel, H., Gerlach, A. L., & Crusius, J. (2016). The interplay between Facebook use, social comparison, envy, and depression. Current Opinion in Psychology, 9, 44–49.

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.

Lockwood, P., & Kunda, Z. (1997). Superstars and me: Predicting the impact of role models on the self. Journal of Personality and Social Psychology, 73(1), 91–103.

Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101.

Wood, J. V. (1989). Theory and research concerning social comparisons of personal attributes. Psychological Bulletin, 106(2), 231–248.